Η Τσαριτσάνη είναι μια ιστορική και μαρτυρική  ημιορεινή κωμόπολη του  Ν.Λάρισας με πλούσια  ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά. Βρίσκεται στις δυτικές  παρυφές  του μυθικού  Ολύμπου, σε υψόμετρο 320μ και με 2000 κατοίκους. Απέχει 38 χιλ. από τη Λάρισα, δια μέσου  της  νέας εθνικής οδού Λάρισας – Κοζάνης, και  4 χιλ. από την  Ελασσόνα.

Κάνοντας μία  ιστορική αναδρομή  διαπιστώνουμε ότι πρόκειται  για μια πόλη  με μεγάλη ιστορία, πολιτισμό  και ανάπτυξη, αφού  κατοικήθηκε από τη Νεολιθική εποχή . Ο αρχαιολόγος Αρβανιτόπουλος  κατά την επίσκεψή του στην   Τσαριτσάνη το 1914 έκανε αυτοψία  στην τοποθεσία «Τρανός Αϊλιάς» όπου υπάρχουν τείχη της ακρόπολης   Όρθης  ή Κορσέας, θολωτοί τάφοι και νομίσματα που ανάγονται στην αρχαϊκή εποχή. Αναφορές  επίσης  γίνονται  και από την Όμηρο  για την ευρύτερη  περιοχή της  Περαιβίας.

 Στα χρόνια της τουρκοκρατίας ήταν μια  από τις  πιο  ακμάζουσες πολιτείες  του  υπόδουλου  Ελληνισμού. Αναπτύσσεται η  Βιοτεχνία, το εμπόριο, η μεταξοκαλλιέργεια, η υφαντουργία  και ειδικότερα  η βαφή των μαλλιών και νημάτων με κόκκινο ανεξίτηλο  χρώμα από το φυτό Ριζάρι. Προϊόντα της  διοχετεύονται  με τους κυρατζήδες στις Ευρωπαϊκές αγορές και ιδιαίτερα  στη Βιέννη, Βουδαπέστη, Λειψία.  Ιδρύονται έτσι  και  10 συνεταιρισμοί – συντροφιές υφαντών. Το  δε αρχοντικό του Διμπλά που είναι διατηρητέο  και σώζεται λειτουργούσε σαν Αυστριακό  Προξενείο για τις  εμπορικές και οικονομικές  συναλλαγές.

Η φήμη της επιβεβαιώνεται  από το πλούσιο παρελθόν της και στον πνευματικό  τομέα. Το 1690 λειτουργεί το  πρώτο  σχολείο, ενώ το δεύτερο μισό του 17ου αιώνα εμφανίζεται το Ελληνικό  Σχολείο. Στα εκπαιδευτήρια  της διδάσκουν σπουδαίες  πνευματικές  μορφές όπως  ο Κων/νος Οικονόμος  ο εξ Οικονόμων που γεννήθηκε  στην  Τσαριτσάνη το 1780, ο Ν. Πεταλιάς, ο Χ. Κουλούρης, ο Κ.Κούμας κ.α.

Στις 5-10-1912 απελευθερώνεται η Τσαριτσάνη. Από την  άκαρπη Μελούνα  με το τελωνείο   και τα φυλάκια  που σώζονται, ξεκίνησε  ο απελευθερωτικός αγώνας του ελληνικού στρατού από τον Τουρκικό ζυγό και έτσι ενσωματώνεται, μαζί με άλλες  περιοχές στο σύγχρονο    Ελληνικό κράτος.

Έντονο  υπήρξε  και το  θρησκευτικό   αίσθημά  στους κατοίκους  της Τσαριτσάνης ανέκαθεν. Απόδειξη οι εκκλησίες  της  που η κάθε μία  έχει να παρουσιάσει  κάτι το ξεχωριστό και αποτελούν  πηγή  θρησκευτικού  τουρισμού. Μέσα  στο χωριό βρίσκονται οι ναοί  : α) των Εισοδίων της  Θεοτόκου ( 1749 ), β) των Αγίων Αναργύρων  ( 1761 ), γ )του Αγίου Παντελεήμονος ( 1702 ), δ) των  Αγίων Ταξιαρχών  ( 1656 ) και  ε) του  Αγίου Νικολάου ( 1753 ) που ξεχωρίζει για  τις εσωτερικές  και εξωτερικές  αγιογραφίες που απεικονίζουν  «τη  ρίζα  του Ιεσσαί»  η οποία  περιλαμβάνει  90 μορφές, εκ των οποίων  οι 12  είναι  αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι. Επίσης  τις συνθέσεις  «ο καιρός  του χρόνου» και ο  «ζωδιακός κύκλος». Γενικά  οι ναοί αποτελούν  δείγματα αξιόλογα της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής και τέχνης.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον για κάθε  πολύπλευρη  περιήγηση και μία ευκαιρία για  βαθύτερη κατανόηση της ιστορίας, του πολιτισμού  και της ανάπτυξης της Τσαριτσάνης  των περασμένων  χρόνων αποτελεί και η επίσκεψη  στον Πύργο του Μάμτζιου, στις  κρυψάνες, τα λαγούμια όπου κρύβονταν και προφυλάσσονταν  οι  προύχοντες  και οι κάτοικοι όταν έκαναν  επιδρομές  ληστοσυμμορίες  Τουρκαλβανών και  γκέγκηδων,στο τριώροφο πετρόκτιστο  γυμνάσιο  ( 1910 ) την Οικονόμειο Σχολή  που ονομάστηκε  προς τιμήν του Κων /νου Οικονόμου  των  εξ Οικονόμων, ο οποίος  γεννήθηκε  στην Τσαριτσάνη το 1780, και αποτελούσε  το μοναδικό  πρότυπο  γυμνάσιο  του κράτους στην Επαρχία  Ελασσόνας.

Στο Μακεδονικό αγώνα  η Τσαριτσάνη  έπαιξε  σπουδαίο   ρόλο. Ήταν το ορμητήριο του αγώνα για την απελευθέρωση. Οι κρυψάνες και τα λαγούμια προφύλαξαν  πολλούς Μακεδονομάχους και μεταξύ αυτών και τον Παύλο Μελά.

Πέρα όμως από τα μνημεία και την ιστορία όλων των παραπάνω που εντυπωσιάζουν και συγκινούν πρέπει  να αναφέρουμε και το επιβλητικό  κυπαρίσσι στο προαύλειο της Οικονόμειας Σχολής και τον αιωνόβιο πλάτανο στην κεντρική  πλατεία της κωμόπολης.

Συνεχίζοντας  την περιήγησή μας και έξω  από την Τσαριτσάνη  θα ατενίσουμε  το λόφο  του Προφήτη Ηλία  με το ομώνυμο  εκκλησάκι ( 1914 ), με θέα μοναδική. Άλλο αξιοθέατο  είναι η μονή  του Αγίου   Αθανασίου ( 1612 ) που αποτελούσε  μετόχι  του Βαλέτσικου, είχε  κελιά, αποθήκες, στάβλους, ελαιοτριβεία. Σήμερα είναι ιδανικό μέρος για εκδρομές  κάτω από αιωνόβιες  ελιές και πουρναριές. Παραπλεύρως  βρίσκεται το παρεκκλήσι  του Αγίου  Αντωνίου  με σπάνιες τοιχογραφίες. Η Μονή  του Αγίου  Δημητρίου ( Βαλέτσικο ) έφτασε να έχει  70  καλόγερους και 40 κελιά κι έπαιξε σπουδαίο  ρόλο  στην Τουρκοκρατία   και την περίοδο της  κατοχής και της Εθνικής  Αντίστασης, 1940 – 44.

Σε περίοπτη θέση σ’ ένα μετέωρο βράχο  βρίσκεται  το εκκλησάκι της  Μεταμόρφωσης  του Σωτήρος κοντά  στη θέση  Σμίξη όπου  σμίγουν δύο ρέματα, περιοχή αναψυχής για μικρούς και μεγάλους.

Πιο πάνω από το βράχο του Αϊ Σωτήρα στην  τοποθεσία  Παλιοθανάσης  βρίσκεται το  ομώνυμο εκκλησάκι  ( 1900) . Τέλος στο δρόμο προς   Ελασσόνα  δεξιά βρίσκεται σκαρφαλωμένο πάνω  στα βράχια του λόφου  το εκκλησάκι της Αγίας Μαρίνης και δίπλα  το πρόχειρο  αναρριχητικό   πεδίο  που χρειάζεται να γίνει με άλλες  προδιαγραφές ασφαλείας για τους λάτρεις της αναρρίχησης.

Ο επισκέπτης , ο πεζοπόρος, ο αθλητής μπορεί  να επισκεφτεί  το βουνό και το δάσος  της Τσαριτσάνης είτε με όχημα ( αγροτικό κυρίως ) είτε με τα πόδια  αν του αρέσει η πεζοπορία. Ξεκινάει από το χώρο της Αγίας Παρασκευής ή από το χώρο της Κρυόβρυσης ή το μνημείο  στη ΜελούναΤσαριτσάνης. Στη διαδρομή  θα συναντήσει νερόμυλους, πηγάδια, δέσεις, μικρούς καταρράκτες, φυλάκια και μαντριά μισογκρεμισμένα, πηγές, πανέμορφα τοπία, τοποθεσίες  και πολλά μονοπάτια που χρειάζονται διάνοιξη, καθαρισμό καθώς και σήμανση. Επίσης να γίνουν χώροι ξεκούρασης και αναψυχής με τραπεζοκαθίσματα, παρατηρητήρια  για να  παρατηρήσει τις ομορφιές  της φύσης και να γνωρίσει    τα βότανα  της περιοχής όπως  μουτζουνιά ( Κίστος ή Λαδανιά ), θυμάρι, αχίλλεια, κράταιγο και τους κάκτους  πάνω από την Κρυόβρυση.

Η Τσαριτσάνη είναι  μια γραφική κωμόπολη με πολλές  φυσικές  ομορφιές,  ιστορία και πολιτισμό που  γοητεύει κάθε επισκέπτη και καλύπτει πολλά ενδιαφέροντα.

Ο τόπος  και ο κόσμος της είναι αυθεντικός κι αυτή είναι η μαγεία της αναζήτησης  του κάθε επισκέπτη  και πεζοπόρου που θα την επισκεφτεί. Τέλος, για φαγητό μπορεί να απολαύσει  ντόπιες παραγωγές στα ουζερί και τις ταβέρνες της.